Địa danh cất giữ nhiều bí ẩn
Vùng đất cổ Phao Sơn nay thuộc địa phận phường Phả Lại (thị xã Chí Linh) được bao bọc bởi sông Lục Đầu và dãy núi Phả Lại.
Trước khi có chuyến điền dã này, chúng tôi đã cất công tìm tòi các tư liệu ghi chép về di tích Phao Sơn cổ thành nhưng chỉ được vài dòng vẻn vẹn: Phao Sơn cổ thành, tức thành cổ Phao Sơn được xây dựng từ thời Trần. Khi quân Minh xâm lược, chúng đóng quân và chiếm giữ thành này cho đến khi bị quân ta đánh bại. Đến thời Mạc, thành được tu sửa, là một thành trì quan trọng. Thời thuộc Pháp, nơi đây trở thành căn cứ quân sự, thực dân Pháp xây dựng ở đây trường đào tạo sĩ quan. Vào những năm 80, khi xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại, thành Phao Sơn bị phá bỏ để xây dựng khuôn viên nhà máy. Vị trí của thành nằm ở khu vực Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại hiện nay.
Dừng ở cây gạo trước cổng Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại, ông Sông cho biết: Theo các tài liệu, đây chính là khu vực trung tâm thành cổ Phao Sơn xưa. Theo thời gian, dấu tích còn lại duy nhất là cây gạo cổ có niên đại thời Nguyễn. Theo ông Sông, thành Phao Sơn có diện tích khoảng 500 trượng (tương đương 5-7 ha), được xây cao chừng 4m bằng gạch vồ (thứ gạch nung rộng và dày thời xưa), ngoài có hào thành bao quanh, trung tâm là dãy núi Rồng và núi Ngọc (núi Rồng còn được gọi là núi 9 chóp hay núi Kèn Lo). Thời Hồ, thành được mở rộng về phía nam, thời Mạc, thành được tôn cao ở phía đông. Năm 1980, khi khởi công xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại, toàn bộ dãy núi Rồng bị nổ mìn, san lấp làm mặt bằng. Theo người dân địa phương, khi núi Rồng chưa bị san lấp, ở dưới chân có đường hầm xây gạch vồ cao 2m ăn sâu vào lòng núi, đi không tận được, gọi là hầm Nhà Mạc. Tìm trong dân gian, quanh khu vực nhà máy còn rất nhiều địa danh chứng tỏ nơi đây từng là một ngôi thành lớn như: Đấu Đong là nơi xưa từng có một chiếc ao lớn cho quân sĩ đứng xuống đó để đếm quân, Ao Cháo là nơi tập kết cháo trước khi chia cho quân lính… Xa xa về phía đông nam của thành còn có một bãi cát trắng gọi là bãi Nhạn (nay bãi này không còn nữa). Gắn với địa danh bãi Nhạn còn có câu ví nổi tiếng: “Bạch Nhạn sa mao anh hùng tận”, có nghĩa: nếu bãi Nhạn có cỏ mọc thì nơi đây hết anh hùng. Ngoài ra, Phao Sơn cổ thành còn là nơi tập trung của 7 di tích đền, chùa có niên đại từ thời Lý trở về sau: chùa Dốc, chùa Bách Linh, chùa Báo Ân, đền Nhà Bà, đình Phao… Trong đó chùa Báo Ân tương truyền là nơi từng tìm được ấn vua (hiện chưa rõ thời nào). Đền Nhà Bà thờ vị công chúa thời Triệu Đà, tại đây, khi xây dựng nhà máy đã khai quật được một xác ướp còn nguyên hình người nằm trong cây gỗ… Nhưng chứng tích thuyết phục nhất về sự tồn tại của một ngôi thành lớn chính là bài thơ “Chí Linh cổ thành”, một trong tám bài vịnh bát cổ Chí Linh của tác giả Thanh Hiên, được khắc trên tấm bia Chí Linh bát cổ năm 1798.
Trả lại giá trị lịch sử vốn có của di tích Phao Sơn cổ thành, UBND thị xã, ngành văn hóa thị xã, UBND phường Phả Lại cùng Công ty CP Nhiệt điện Phả Lại đã thống nhất trên phần núi Rồng còn lại sẽ dự kiến dựng bức tường đá lớn gắn tên di tích; dưới gốc cây gạo cổ trước cổng nhà máy xây dựng bia Phao Sơn cổ thành; đặc biệt sẽ phục chế lại một đoạn tường thành nhà Mạc và cổng thành nơi bến phà cũ.
Hé lộ dấu tích cổ thành
Ông Nguyễn Văn Sông dẫn chúng tôi đến núi Ngọc, một quả núi nhỏ hình tròn như chiếc bát úp nằm phía nam quốc lộ 18 thuộc khu dân cư Ngọc Sơn để xem những dấu tích còn lại của Phao Sơn cổ thành. Theo ông Sông, núi Ngọc nằm trọn trong cổ thành xưa, còn con đường xe đang đi vốn là bờ thành phía nam. Bằng chứng các ngôi thành ngoài tường thành đắp cao, phía ngoài còn hào thành sâu bảo vệ. Vùng đất thấp phía nam đường chính là dấu vết hào thành.
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn